Συνέντευξη της Χαρίκλειας Πάπαρη με αφορμή την παράσταση ''Μποροστά στην αιωνιότητα"

Πώς προέκυψε η ιδέα για την παράσταση και γιατί επιλέξατε το συγκεκριμένο έργο αυτή τη χρονική στιγμή;

 Το  1925 είναι έτος γέννησης  δύο  προσωπικοτήτων  με πνεύμα ριζοσπαρικό  και αγωνιστικό  που καθόρισαν  την  μουσική αισθητική   στην  Ελλάδα  μετά το ….Ο Μίκης Θεοδωράκης και  ο Μάνος Χατζιδάκις.  Γενικά    η αγωνιστικότητα,  η ευφυία ,   η σταθερότητα κι  η επιμονή  σε συνδυασμό με την ειλικρίνεια την ευαισθησία  για το κοινό καλό    είναι αρετές  που με εμπνέουν  ανθρώπινα και καλλιτεχνικά.

 Η ιδέα  για αυτό το έργο  γεννήθηκε το  2022  όταν έκανα την έρευνα   για τη συγγραφή του  αφιέρωματος  με τίτλο ΄΄Μικρασία –Μη με λησμόνει΄΄  . Τότε ανακάλυψα πως μεταξύ των μεγάλων   προσωπικοτήτων  μικρασιατικής καταγωγής  ήταν και οι δύο καθοριστικές  για το μουσικό γίγνεσθαι  της  Ελλάδας προσωπικότητες   οι οποίες αν και  είχαν  κοινές καταβολές  και ήθος  ήταν  στο διάνθισμά τους  απόλυτα  συμπληρωματικές .  Ήταν πρόκληση για μένα να κάνω μια συγκριτική μελέτη και καλλιτεχνική απόδοση  για το έργο τη ζωή και τη φιλοσοφία τους. Προχωρώντας  όμως καθώς  ως γνωστόν η άδεια εκτέλεσης  για  τα έργα  Μάνου Χατζιδάκι  είναι ακριβοθώρητη  εγκατέλειψα αυτό όνειρο  .  Που να  ήξερα πως αυτή  η ματαίωση  θα μεταμορφωνόταν  για μένα σε   μια ανεκτίμητη ευκαιρία…  Να βουτήξω βαθύτερα στον ωκεανό  που λέγεται Μίκης Θεοδωράκης .  Και να καταλάβω πω ς  οι μουσικές του  που εξέφρασαν  ένα ολόκληρο έθνος είναι μόνο η επιφάνειά του .

Αυτό που με οδήγησε να επιλέξω το συγκεκριμένο θέμα είναι μια εσωτερική ανάγκη υπαρξιακή και αξιακή  . Κι  ένας φόβος.  Ο φόβος της απώλειας  του ανθρώπου όπως τον ήξερα ως σήμερα . Το ότι πολλές αξίες  ανθρώπινης ουσίας και όλα αυτά  για τα οποία έχουν δωθεί  στο παρελθόν αγώνες αίματος  αμφισβητούνται  , διότι   δε χωρούν στο σύστημα παραγωγικότητας  . Η  οικονομία  προτάσσεται  κορωνίδα των αρετών και άξια για κάθε θυσία . Η αλληλεγγύη κοστίζει … Η φύση κι ότι απολαμβάναμε ως τώρα θεωρείται επικίνδυνο  φυλακίζεται αποστειρώνεται  και πωλείται ακριβά.  Οι ήρωες κατηγορούνται  για ανευθυνότητα. Οι   ηγέτες   τιμωρούν  και απαξιώνουν αντί να μας ανυψώνουν και να μας εμπνέουν.  Κι εμείς δεν αντιλέγουμε γιατί  τα αξίζουμε καθώς μας λένε.  Γι αυτό  θεωρώ πως   ιστορία του Μίκη Θεοδωράκη έχει να μας πει πολλά   για το ποιοι είμαστε τι μας αξίζει.                                                                                                               

Ποιο είναι το κεντρικό θέμα του έργου και τι θέλετε να πάρει  μαζί του ο θεατής φεύγοντας;

Το κεντρικό θέμα του έργου είναι   το μυστικό της προσωπικής αιωνιότητας του καθενός μας ..Είναι όμως μυστικό…   

Ο θεατής θα ήθελα να πάρει μαζί του μια  στιγμή   απόλαυσης  απ΄ το έργο…. Θα ναι μια  μια νότα ; Μια κραυγή;  Ενα χαμόγελο ;  Κάτι που θα τον ελαφραίνει σαν το θυμάται …΄

΄Η   την ελπίδα και το δικαίωμα στην ουτοπία. Το ΄Ότι έχουμε χρέος να είμαστε ευτυχισμένοι΄΄    (Μ. Θεοδωράκης)

Αλλά   και  δια τί  να ΄΄ συμμορφωθεί προς τας υποδείξεις ΄΄; Ας  είναι ελεύθερος να  πάρει   μαζί του ότι του αρέσει!  

Τι κάνει αυτή την παραγωγή μοναδική;

Πάνω από όλα το περιεχόμενο του έργου. 

Το έργο βασίζεται στην  θεωρία της Συμπαντικής Αρμονίας που διατύπωσε ο Μίκης Θεοδωράκης η οποία μάλιστα διδάσκεται   και στη Φιλοσοφική σχολή του ΑΠΘ. Η Αρμονία στο σύμπαν , τη μουσική τον άνθρωπο  βασίζεται στην έλξη των αντιθέτων!

Μια πτυχή του έργου του που δεν είναι γνωστή στο ευρύ κοινό και ως τώρα δεν έχει παρουσιαστεί από καλλιτεχνικής άποψης κάτι  βασισμένο σε αυτό . Οι αξίες για τις οποίες αγωνίστηκε ο Μίκης  παρουσιάζονται ως  συμπαντικοί νόμοι  που οδηγούν στην αιωνιότητα , σαν αστέρια που φωτίζουν το χάος.

Γίνεται ιδιαίτερη μνεία στα παιδικά του χρόνια και στις  δυνατές πιο προσωπικές του εμπειρίες που τον  έκαναν  να γίνει αυτός που έγινε.

Παρόλα αυτά η παράσταση έχει κι  ένα σύγχρονο χαρακτήρα καθώς ελίσσεται  χρονικά ανάμεσα στον παραλογισμό μιας μελλοντικής πραγματικότητας -  όπου όλα αυτά που φοβόμαστε συμβαίνουν  -  στο παρελθόν με τις ιερές αναμνήσεις  ,  το αμείλικτο συναισθηματικό  παρόν, αλλά δε λείπει και το υπερβατικό στοιχείο εν ήδη ενός αριστοφανικού θεάτρου σκιών.

Και φυσικά την ξεχωρίζουν οι μοναδικοί συντελεστές της! Ταλαντούχοι άνθρωποι με αγάπη και συνέπεια σε αυτό που κάνουν Νίκολαος Ορτετζάτος στη  σκηνοθεσία  Ζωή Ράλλη στη συγγραφή των κειμένων Οι ηθοποιο Μαρία Κατέχη  Παναγιώτης Καπρίτσιος Ο ζωγράφος Μόδεστος  ΄Ανθιμος   Ο Φώτης Πολίτης  στο Art- Video Οι μουσικοί μας .

Ένα ακόμη στοιχείο που δίνει ξεχωριστό  χαρακτήρα  στην παράσταση είναι  η συνάντηση διαφορετικών τεχνών  επι σκηνής .  Και ειδικά του Αγάπιου Αγαπίου! Του θεάτρου σκιών που δεν  τον συναντάμε συνήθως  σε παραστάσεις   καθαρά θεατρικές. ΄Αλλωστε ο Μίκης θεωρούσε πως η αρμονία στην τέχνη βρίσκεται στη συνάντηση όλων των τεχνών.

Πώς ήταν η διαδικασία των προβών και η συνεργασία με τους ηθοποιούς;

Κατ΄  αρχήν  θέλω  να ευχαριστήσω   όλους τους συνεργάτες μου γιατί  πιστεύω  ότι ξεπέρασαν τον εαυτό τους  για να ολοκληρωθεί αυτό που  θα δείτε  το Σάββατο  και τους είμαι ευγνώμων γι αυτό. .   Η διαδικασία των προβών ήτανε πλούσια κι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα  γιατί  όπως ήδη ανέφερα  στο έργο συντελείται η  συνάντηση πολλών  τεχνών  γι΄ αυτό και οι πρόβες ήτανε πολλές  . Όσον αφορά τη συνεργασία είναι μεγάλη προσωπική πρόκληση  να συνεργάζομαι  και να προσπαθώ να συντονίσω   τόσους ταλαντούχους  , ισχυρούς  και διαφορετικούς ανθρώπους .  Μακάρι να χωρούσαν όσοι συνεργάστηκαν  , βοήθησαν και στήριξαν το έργο αυτό σε μια αφίσα .

Γιατί πρέπει οπωσδήποτε να δει το κοινό αυτή την παράσταση; 

Πρώτα από όλα πρέπει οπωσδήποτε να τη δει γιατί  εκεί θα μάθει το μυστικό της αιωνιότητας…!

Θα γνωρίσει καινούργιες  πτυχές του αγαπημένου του δημιουργού .

Θα ακούσει  τα τραγούδια  γνώριμα κι αγαπημένα  που είναι συνδεδεμένα με στιγμές της ζωής του.

Θα έρθει σε επαφή με αλήθειες  βαθιά ανθρώπινες

Θα περιπλανηθεί στο σύμπαν ελεύθερα

Θα απολαύσει μουσικές   και  εικόνες

Θα πλουτίσει με ιδέες και δημιουργία

Θα συγκινηθεί

Θα γελάσει

Θα θυμηθεί, Θα ξεχαστεί  

Θα ενωθεί με τις φωνές γύρω και μέσα του .

Και στο τέλος θα κεραστεί  και  ένα συμβολικό λουκούμι με τσικουδιά …

Πώς προσεγγίσατε τον ρόλο σας και ποιες ήταν οι μεγαλύτερες δυσκολίες;

Η  μεγαλύτερη  δυσκολία είναι ότι εξ ανάγκης  είχα πολλούς ρόλους εκτός από τον καλλιτεχνικό…. Όσον αφορά  τώρα τον χαρακτήρα που υποδύομαι είμαι η Μνήμη και ο ρόλος μου είναι  κυρίως αφηγηματικός. Στην προσέγγιση του ρόλου με βοήθησε φυσικά  η καθοδήγηση του Νίκου  Ορτετζάτου.  Η  δυσκολία ήταν ότι  σε κάθε κομμάτι που είναι μια άλλη ανάμνηση  έπρεπε να έχω ένα τελείως διαφορετικό ύφος και  σε κάποια σημεία χρειαζόταν να έχω  την ευελιξία να το αλλάξω και  γρήγορα .    

Ποια είναι η πιο δυνατή σκηνή για εσάς;

Έχει  πολλές δυνατές σκηνές όπως και η ζωή του Μίκη και αληθινά  δυσκολεύομαι να διαλέξω…

Για μένα είναι αξιοθαύμαστο  το πόσο πηγαίο  του ήταν να δει ζωή κι ελπίδα  την ώρα που κινδύνευε με θάνατο. Από ένα   ποίημα του  που περιλαμβάνεται στην παράσταση  και   το έγραψε το ξημέρωμα  εκφράζοντας την  αγωνία για  την πρωινή   του εκτέλεση    θα παραθέσω  μόνο μια φράση…

Κρατιέμαι από ένα λουλούδι…

Τι συναισθήματα σας προκαλεί αυτό το έργο;

 Σίγουρα δεν μπορώ να το δω σαν θεατής. Τα συναισθήματά μου έχουν να κάνουν με όλη τη διαδικασία της συγγραφής πιο πολύ παρά με το τελικό αποτέλεσμα. Αυτό δεν ξέρω αν μπορώ να το δω απομονωμένο.  Το πιο δυνατό από όλα  είναι το δέος  που ένιωθα συνεχώς να μεγαλώνει όσο  εμβάθυνα  στο έργο  του Μίκη  για το  πόσα μπορεί να αντέξει ένας άνθρωπος  και  ταυτόχρονα πόσα μπορεί  να δημιουργήσει  και οι  δυσκολίες γίνονται  έμπνευση και δράση όταν  υπάρχει πίστη .  Πίστη σε κάτι πάνω από τον ίδιο. Όταν πιστεύει πως τα βάσανα του έχουν σκοπό και νόημα.

Τη στιγμή που  ερμηνεύω  το έργο ενώ ταυτόχρονα το βλέπω να παίζεται  μπροστά μου  ,  νιώθω  έναν παλμό σταθερό και ακλόνητο   και την αίσθηση   πως ότι και να γίνει είτε άσχημο είτε όμορφο  αυτός θα συνεχίσει να υπάρχει… ΄Ενα ρυθμός  μια αισιοδοξία σαν να ζω τη δυσκολία  ξέρω σίγουρα   πως και η λύση  είναι εκεί . Είναι κάθαρση.

Όσον αφορά το έργο σαν επίτευγμα νιώθω χαρά περηφάνια και ανακούφιση που κατάφερα να εκφράσω  όλα  όσα ήθελα. Ακόμα μου θυμίζει όμορφες στιγμές  ενθουσιασμού που μοιραστήκαμε  στη συνεργασία μου  με τη Ζωή τη Ράλλη που έγραψε τα κείμενα της παράστασης.

Γνωρίζουμε πως μελετήσατε πολύ τη ζωή του Μίκη! Ποια πιστεύετε πως ήταν τα σημαντικότερα στοιχεία του χαρακτήρα του;

Εκτός από τα προφανή όπως η αγωνιστικότητα , η αίσθηση του καθήκοντος, οι αντιθέσεις  του- ταπεινός  και πομπώδης   ειρηνιστής και πολεμιστής , χριστιανός και κομμουνιστής κ.ά.- θα πω αυτό που  ξεχωρίζω .  Είναι  η πραότητα του  και ο σεβασμός με τον οποίο εκφράζεται  για τους αντιπάλους του.  Δεν έκρινε,  δεν  απαιτούσε δεν περίμενε. Απλά πίστευε και έπαιρνε προσωπικά  την ευθύνη του αγώνα.

 Η ιδιαίτερη σχέση που είχε με τους βασανιστές του ήταν  το αποκορύφωμα. Πάντα νικούσε μέσα του ο  ανθρωπισμός και η κατανόηση . Δεν έκρινε  ούτε  τους  βασανιστές του , ούτε αυτούς  ΄΄ετρώγαν  το  λουκούμι΄΄  και  υπέγραφαν … Κάποιοι  Δεν άντεξαν έλεγε και  δεν είναι ντροπή.

Ποιες οι σημαντικότερες στιγμές της ζωής του;

Η πιο χαρακτηριστική  από τις παιδικές του στιγμές  που τον καθόρισαν ήταν αυτές με τον πατέρα του στην ακρογιαλιά   ν΄ ατενίζουν  τ΄  άστρα  και να του αφηγείται ιστορίες  άλλοτε για τους γαλαξίες κι άλλοτε για την Κρητική επανάσταση .  Πάνω  σε αυτές  τις στιγμές  χτίστηκε ο πυρήνας του…. Απόλαυση και αγώνας,  ευγνωμοσύνη και χρέος…  Χάος και αστέρια,  έρωτας και θάνατος, στιγμές και αιωνιότητα.

Κι ακόμη  εκτός  από  τα Δεκεμβριανά σημαντικές  ήταν  για εκείνον οι εξορίες του.   Στην Ικαρία , τη Μακρόνησο  και τη Γαλλία…  Στην τελευταία συναντούσε καθώς έλεγε τον εαυτό του ενω στις πρώτες τον συνάνθρωπο.

Ο βιογράφος του Μίκη κ. Γιώργος Λογοθέτης προλογίζει την παράσταση. Πως προέκυψε αυτή η συνεργασία και τι σημαίνει αυτό για εσάς; 

Ήταν μια πολύ ωραία  έκπληξη για μένα αυτή η συνεργασία .  Ο κύριος Λογοθέτης είδε κάποια ανακοίνωση για την παράσταση  και  μου έστειλε το τηλέφωνό του μέσω του υπεύθυνου επικοινωνίας.   Επικοινώνησα μαζί του κι  έτσι είχα τη χαρά να  γνωρίσω από  κοντά έναν άνθρωπο με ευγένεια ,  πάθος   και μεγάλη αγάπη για  το  έργο του Μίκη Θεοδωράκη .

Η αλήθεια είναι πως αναζητούσα αυτή την γνωριμία από την προηγούμενη παράσταση . Καθώς  γνώριζα τον  κύριο Λογοθέτη από τα βιβλία που έχει γράψει για τη ζωή του Μίκη αλλά και από τις ομιλίες του που παρακολούθησα την περίοδο που έκανα την έρευνα για τη δημιουργία της παράστασης.

Τα βιβλία του ήταν  τα πιο σημαντικά  μετά την αυτοβιογραφία του Μίκη  για τη συγγραφή του έργου.  Από όλα όσα διάβασα ήταν από τα πιο ενδιαφέροντα , περιεκτικά  και διαφωτιστικά  για όλες τις  πλευρές του Μίκη . Γραμμένα από ματιά με   ευαισθησία και ουσία οι πιο δυνατές  του στιγμές  παρουσιάζονται  με μεγάλη φροντίδα . Προσεγμένα  από τους τίτλους ως το φωτογραφικό υλικό ,  φαίνεται σαν να  γράφτηκαν από κάποιον  που έχει  νιώσει το φως μιας ευεργεσίας  και  θέλει  κάπως να γίνει μάρτυρας του , να  το  ανταποδώσει  , να το μοιράσει .

Αυτή η συνάντηση  αλλά και ο τρόπος που προέκυψε είναι όντως σημαντική για μένα. Ο Γιώργος Λογοθέτης  είναι ένας άνθρωπός ανοιχτός  που δε σταματά να αναζητά το καινούργιο και να πιστεύει στο καλό.  Να πω ότι από την πρώτη μέρα  διάβασε ολόκληρο το πρωτόλειο κείμενο της παράστασης.  ΄Εχει ζήσει  χρόνια κοντά στον Μίκη. Τον γνώριζε βαθιά και τα καλά  του λόγια   είναι η καλύτερη επιβράβευση και η  πιο αξιόπιστη  επιβεβαίωση πως όλα έγιναν προς τη σωστή κατεύθυνση  με σεβασμό και  αλήθεια .

Πληροφορίες και εισιτήρια παράστασης: "ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΑΙΩΝΙΟΤΗΤΑ"